You are here:
18 augustus 2021 / nieuws

Het IPCC-rapport dwingt tot strengere maatregelen

Het internationale panel van wetenschappers dat afgelopen week met haar meest recente rapport kwam is nog nooit zo eensluidend en ferm geweest. Klimaatverandering is niet langer een risico maar een waarheid. Ook blijkt dat het resterende CO2 ‘budget’ minder is dan we dachten en dat we op de huidige voet nooit de ambities halen die nodig zijn om de opwarming van de aarde te beperken.

Het IPCC-rapport dwingt tot strengere maatregelen

Een blik op de nieuwsberichten van de afgelopen maand laat gemakkelijk zien dat klimaatverandering een feit is: uitzonderlijk hevige bosbranden in Griekenland en Turkije, in Italië wordt een gletsjer in een skigebied ‘ingepakt’ om verder smelten te voorkomen en dichter bij huis de grote overstromingen in Limburg, Duitsland en België. Volgens het IPCC-rapport is ‘de mens’ hier de schuldige en geldt momenteel ‘code rood’. Deze uitkomsten zullen grote gevolgen hebben voor de wetgeving in Nederland (althans dat zou in ieder geval zo moeten zijn).

Huidige polderoplossingen zijn onvoldoende

De Nederlandse Klimaatwet bevat de doelstelling dat in 2030 49% minder broeikasgasemissies en in 2050 95% minder broeikasgasemissies worden uitgestoten ten opzichte van 1990. De Klimaatwet vloeit voort uit het Klimaatakkoord dat in 2019 is afgesproken tussen de overheid en verschillende maatschappelijke partners (waaronder bedrijven). Het doel is te komen tot de doelstellingen uit het klimaatakkoord van Parijs in 2015, namelijk het beperken van de opwarming van de aarde tot ruim onder 2 °C, bij voorkeur 1,5 °C.

De maatregelen in de praktijk zijn tot stand gekomen met als uitgangspunt om zo veel mogelijk belangen te dienen. Zo bestaat de heffing van emissierechten en de CO2-belasting alleen voor specifieke sectoren en gelden SDE-subsidies, bedoeld om de energietransitie te stimuleren, alleen voor specifieke technologieën. Daarnaast is met de regionale energiestrategieën het middelpunt van het beleid om de energietransitie uit te voeren op lokaal niveau gekomen (de gemeentes), wat betekent dat het belang van de ‘individuele burger’ (bijvoorbeeld specifieke wijken of buurten) veel meer wordt meegewogen. Dat heeft onder meer tot gevolg dat bij ontwikkeling van zonneparken en windparken tegenwoordig vaak 50% van het eigendom of de inkomsten naar de burgers moeten gaan. Ook hebben gemeentes in hun transitievisies de mogelijkheid om aan te geven wanneer bepaalde wijken/delen van het ‘gas’ af moeten. Dergelijke lokale regelingen leiden vaak tot gefragmenteerde en ineffectieve regelgeving.

De huidige maatregelen, die weliswaar nog maar in kinderschoenen staan, hebben ertoe geleid dat in 2020 11,1 procent van het totale energiegebruik hernieuwbaar was, terwijl het doel 14 procent was in 2020. De CO2-uitstoot nam in 2020 door de corona-maatregelen weliswaar met 8 procent af, maar voor 2021 wordt zelfs een toename van 4,5 procent verwacht als gevolg van het ‘heropstarten’ van de economie.

Stevigere wettelijke maatregelen zijn onvermijdelijk

De luxe dat ‘we’ rustig kunnen gaan afbouwen met CO2-uitstoot en dat we omwonenden 50 eurocent kunnen geven van elke euro die wordt verdiend met opwekken van groene stroom is blijkens het IPCC niet gepast – die 50 eurocent kan beter in nieuwe maatregelen worden gestopt. Ook de aanpak waarin de ene wijk of stad eerder van het gas af gaat dan andere, is niet langer acceptabel, het is ‘alle hens aan dek’.

De eerste uitdaging in Nederland is het formeren van een daadkrachtige regering, met een minister of zelfs een ministerie van Klimaat. Momenteel is het transitiebeleid ondergebracht bij het ministerie van Economische Zaken (dat ook nog eens in de afgelopen 4 jaar al 4 ministers heeft gezien). Dit ministerie zal volgens de begroting in 2021 slechts EUR 3,3 miljard uitgeven aan ‘beperking van klimaatverandering’; ongeveer 1% van de EUR 336 miljard die de staat in 2021 denkt uit te geven. In de praktijk zullen andere uitgaven ook bijdragen aan klimaatverandering, maar het toont wel aan dat het onderwerp niet zo serieus wordt genomen als het IPCC-rapport voorschrijft.

Het zal duidelijk zijn dat de maatregelen moeten worden opgeschroefd. Deze maatregelen zullen de overheid, bedrijven en burgers raken. De (strengere) opgave die ons te wachten staat vraagt om hardere en onconventionele maatregelen. Plannen voor wetgeving in Nederland en Europa die zulke harde maatregelen inhouden zijn bijvoorbeeld het verbod op auto’s met een verbrandingsmotor, het verbieden van CO2-uitstotend (vracht)verkeer in steden, een verbod op vluchten van minder dan 3 uur waar een (hogesnelheid) treinverbinding bestaat en de versnelde elektrificatie van de lucht- en scheepvaart (er varen momenteel zelfs elektrische olietankers).

Naast het invoeren van verboden kan ook worden gedacht aan het zwaarder belasten van fossiele energie en de inkomsten daarvan inzetten voor het faciliteren van groene infrastructuur (meer kabels en waterstofleidingen). Een wat radicaler idee is het invoeren van een ‘staatsdeel’ op hernieuwbare energie (wat nu ook met gaswinning gebeurt) en die inkomsten voor nieuwe CO2-besparingsmaatregelen aanwenden.

Wat voor maatregelen er ook zullen komen, vaststaat dat er veel moet gebeuren. In november van dit jaar staat de klimaattop op de agenda in Glasgow waar de VN naar verwachting zal reflecteren op het klimaatakkoord van Parijs en (mogelijk) globale actie zal aankondigen. Er zullen in ieder geval nog wat hete hangijzers te bespreken zijn.

Dit artikel is geschreven door: Victor van Ahee en Pimm Sünnen en is eerder gepubliceerd in De Jurist.



Burgemeester aangesteld tot mede-curator in faillissement van zorginstelling

Burgemeester aangesteld tot mede-curator

De Rechtbank Overijssel heeft de burgmeester van de gemeente Hardenberg aangesteld tot mede-curator in het faillissement van De Zorgstal. lees meer

Het Didam-arrest: mededinging en transparantie bij uitgifte grond door overheid

Op 26 november 2021 heeft de Hoge Raad geoordeeld over de verkoop van een perceel door de gemeente Montferland aan een private partij (projectontwikkelaar).... lees meer

Een Tackling podcast over zorgverzekeringpolissen en het hinderpaalcriterium

In onze podcastserie 'Tackling' gaan we samen met bedrijfsleiders, belangengroepen en deskundigen uit de sector in op de zakelijke, juridische en fiscale implicaties... lees meer